Đạm (N) là gì?
Đạm (Nitrogen - N) là một trong ba nguyên tố dinh dưỡng đa lượng quan trọng nhất đối với cây trồng, cùng với Lân (P) và Kali (K). Trong thực tế sản xuất nông nghiệp, đạm thường được xem là yếu tố quyết định đến tốc độ sinh trưởng và khả năng tạo năng suất của cây.
Nitơ chiếm khoảng 78% trong khí quyển nhưng cây trồng không thể hấp thụ trực tiếp phần lớn lượng nitơ này. Cây chủ yếu hấp thụ đạm thông qua bộ rễ dưới dạng ion Nitrat (NO₃⁻) và Amoni (NH₄⁺) có trong đất hoặc được bổ sung từ phân bón.
Vai trò của đạm đối với cây trồng
1. Thành phần cấu tạo nên protein và tế bào thực vật
Đạm là thành phần cơ bản cấu tạo nên:
Protein
Axit amin
Enzyme
Axit nucleic (DNA, RNA)
Đây là những hợp chất thiết yếu giúp cây hình thành tế bào mới, phát triển mô thực vật và thực hiện các hoạt động sinh lý quan trọng.
Nếu thiếu đạm, quá trình hình thành tế bào bị hạn chế, khiến cây sinh trưởng chậm và giảm năng suất.
2. Thúc đẩy sinh trưởng thân, cành và lá
Đạm có tác dụng kích thích sự phát triển mạnh của các bộ phận sinh dưỡng như:
Thân cây
Cành nhánh
Lá cây
Khi được cung cấp đầy đủ đạm, cây thường có:
Lá xanh đậm.
Tán lá phát triển tốt.
Nhiều chồi và nhánh mới.
Khả năng quang hợp cao.
Đây là lý do các loại cây rau ăn lá thường có nhu cầu đạm rất lớn trong giai đoạn sinh trưởng.
3. Tham gia hình thành chất diệp lục
Diệp lục (Chlorophyll) là sắc tố giúp cây hấp thụ ánh sáng mặt trời để thực hiện quá trình quang hợp.
Đạm là thành phần quan trọng trong cấu tạo phân tử diệp lục. Khi cây được cung cấp đủ đạm:
Lá xanh khỏe.
Hiệu suất quang hợp tăng.
Tích lũy nhiều chất hữu cơ.
Sinh trưởng mạnh hơn.
Ngược lại, thiếu đạm sẽ làm lá chuyển vàng và giảm khả năng quang hợp.
4. Tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng
Bộ lá phát triển tốt nhờ đạm giúp cây tăng cường quang hợp và tạo ra nhiều năng lượng hơn.
Nguồn năng lượng này hỗ trợ:
Phát triển bộ rễ.
Hấp thụ nước hiệu quả.
Hấp thu các nguyên tố dinh dưỡng khác.
Nhờ đó cây phát triển đồng đều và khỏe mạnh hơn.
5. Tăng năng suất cây trồng
Đạm là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.
Khi được bón đúng liều lượng và đúng thời điểm, đạm giúp:
Tăng số lượng nhánh hữu hiệu ở cây lúa.
Tăng diện tích lá quang hợp.
Tăng số hoa và quả.
Tăng trọng lượng hạt và sản lượng thu hoạch.
Đối với nhiều loại cây trồng, đạm là nguyên tố quyết định đến 30–50% tiềm năng năng suất.
Dấu hiệu nhận biết cây thiếu đạm
Thiếu đạm là hiện tượng khá phổ biến trong sản xuất nông nghiệp.
Một số biểu hiện thường gặp gồm:
Lá già vàng trước
Do đạm có khả năng di chuyển trong cây nên khi thiếu, cây sẽ vận chuyển đạm từ lá già sang lá non.
Biểu hiện:
Lá già vàng nhạt.
Sau đó vàng toàn bộ lá.
Lá dễ rụng.
Cây còi cọc
Thân nhỏ.
Sinh trưởng chậm.
Ít chồi và nhánh.
Tán lá kém phát triển.
Giảm năng suất
Ít hoa.
Ít quả.
Hạt lép nhiều.
Năng suất giảm đáng kể.
Tác hại của việc bón thừa đạm
Nhiều người cho rằng bón càng nhiều đạm cây càng tốt. Tuy nhiên, bón thừa đạm có thể gây ra nhiều tác hại:
Cây phát triển mất cân đối
Thân mềm yếu.
Lá quá xanh.
Sinh trưởng sinh dưỡng quá mạnh.
Tăng nguy cơ sâu bệnh
Các mô non chứa nhiều đạm thường thu hút sâu bệnh gây hại như:
Rầy nâu.
Sâu cuốn lá.
Bệnh đạo ôn.
Bệnh thán thư.
Giảm chất lượng nông sản
Bón quá nhiều đạm có thể làm:
Giảm độ ngọt của trái cây.
Giảm chất lượng bảo quản.
Chậm chín.
Tăng tồn dư Nitrat trong rau màu.
Lãng phí và ô nhiễm môi trường
Đạm dư thừa dễ bị:
Rửa trôi.
Bay hơi.
Thất thoát vào môi trường.
Điều này vừa làm tăng chi phí sản xuất vừa ảnh hưởng đến môi trường đất và nước.
Nguồn cung cấp đạm cho cây trồng
Hiện nay, đạm được cung cấp thông qua nhiều nguồn khác nhau:
Phân đạm vô cơ
Urê (46% N)
SA (Sunphat Amon)
Amoni Nitrat
CAN (Canxi Amoni Nitrat)
Ưu điểm:
Hàm lượng đạm cao.
Cây hấp thu nhanh.
Hiệu quả rõ rệt.
Phân hữu cơ
Phân chuồng hoai mục.
Phân hữu cơ sinh học.
Phân hữu cơ vi sinh.
Ưu điểm:
Cung cấp đạm từ từ.
Cải tạo đất.
Tăng độ phì lâu dài.
Vi sinh vật cố định đạm
Một số vi sinh vật có khả năng chuyển hóa nitơ trong không khí thành dạng cây sử dụng được.
Ví dụ:
Azotobacter.
Azospirillum.
Rhizobium.
Đây là hướng đi quan trọng của nền nông nghiệp bền vững hiện nay.
Nguyên tắc sử dụng phân đạm hiệu quả
Để nâng cao hiệu quả sử dụng đạm, người sản xuất nên:
Bón cân đối với Lân và Kali.
Chia thành nhiều lần bón.
Bón đúng giai đoạn cây cần dinh dưỡng.
Hạn chế bón trước mưa lớn.
Kết hợp phân hữu cơ và vi sinh.
Áp dụng nguyên tắc "4 đúng" trong sử dụng phân bón.
Kết luận
Đạm (N) là nguyên tố dinh dưỡng quan trọng hàng đầu đối với cây trồng, đóng vai trò quyết định trong quá trình sinh trưởng, phát triển thân lá, quang hợp và hình thành năng suất. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao nhất, cần sử dụng đạm một cách cân đối, hợp lý và kết hợp với các nhóm dinh dưỡng khác. Việc quản lý dinh dưỡng đạm khoa học không chỉ giúp tăng năng suất cây trồng mà còn góp phần nâng cao chất lượng nông sản và phát triển nền nông nghiệp bền vững.
